Дипломдық жобалау процесі автоматтандырылды
Пандемия білім берудің алдына жаңа міндеттер қойды. Осы орайда, М.Х.Дулати атындағы Тараз өңірлік университетінің оқу процестерін цифрландыруға байланысты, университетімізде ағымдағы оқу жылында арнайы модуль – «қорытынды аттестаттау» жасалды, ол дипломдарды жобалау процесін автоматтандыруға мүмкіндік береді. Кез-келген университетте жоғары білім алудың міндетті процесі – бұл қорытынды жұмысты жазу (дипломдық жұмыс немесе дипломдық жоба). Бұл студенттің оқу процесінде алған білімдерін, біліктіліктері мен дағдыларын қалай қолдана алатынын көрсететін қорытынды жұмыс. Оның соңғы нүктесі – дипломдық жобаны қорғау болып табылады.
2019-2020 оқу жылының екінші семестрінде университет студенттері, қызметкерлері мен оқытушыларының өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігін қамтамасыз ету, сондай-ақ пандемия кезінде коронавирустық инфекцияның таралуын болдырмау мақсатында дипломдық жұмыстарды немесе жобаларды жазу, алдын ала және қорытынды қорғау процедурасы қашықтан оқыту технологияларының қол жетімді платформаларын қолдану арқылы жүзеге асырылды. «Дипломдық жобалау туралы Ереже» талаптарына сәйкес барлық жұмыстар басылып шығарылып, университет архивіне тапсырылған болатын. Ал биылғы оқу жылында бұл процесс жетілдіріліп отыр.
«Дипломдық жобалау туралы ережеге» (19.11.2020 ж.) сәйкес дипломдық жобалауға арналған тақырыптарды бөлістіру академиялық семестрдің басында басталды. Студенттерге ыңғайлы болу үшін кафедра Google classroom платформасында «Capstone project» сыныбы құрылды, онда дипломдық жобалардың тақырыптары ұсынылды. Жоба тақырыптары жұмыс берушілер: «Амангелді Газ» және «ГазСервис» ЖШС-тері ұсынған тақырыптарды да қамтыды. Онда студенттер өздері тақырыпты және жетекшіні таңдап, белгіленген формадағы өтініштерді жазып, оларды сол жерге тіркеді. Сонымен қатар, дипломдық жобаны орындау барысында студенттерге тәжірибе жасау үшін кафедраның: «Ұңғымаларды күрделі жөндеу» тренажер-имитатор және «Мұнай бергіштікті арттыру» аппараттық-тренажер модулі» зертханасы бар.
Дипломдық жобалардың графикалық бөлімін орындау үшін 6.1.319 «Ұңғымаларды күрделі жөндеу» аудиториясында компьютерлер AutoCad бағдарламасымен жабдықталған. Онда студенттер маска режимі мен қашықтықты сақтай отырып, «5В070800-Мұнай-газ ісі» мамандығы бойынша дипломдық жобаларды орындау үшін әдістемелік нұсқаулыққа сәйкес графикалық сызбаларды AutoCad бағдарламасын қолдана отырып орындай алады. Осы орайда бітіру жұмыстарын тексеру, қорғау және ведомстволық мұрағатқа тапсыру процестерін автоматтандыратын «ИА» АСУО «Сириус» туралы айтып өтсек.
Ағымдағы оқу жылының маңызды жаңалықтарының бірі жалпы көлемі кемінде 40 беттен аспайтын түсіндірме жазбаның көлемін қысқарту болып табылады. Сондай-ақ, ағымдағы оқу жылында студенттер мамандық бойынша кешенді емтихан тапсырмайды, өткен жылдары оларға дайындалуға көп уақыттары кететін. Бұл, өз кезегінде, студентке дипломдық жобаға тың дайындалуға мүмкіндік береді. Нәтижесінде, дипломдық жобаның сапасы артады деп күтілуде. Дипломдық жобалаумен байланысты барлық жаңалықтар, оның ішінде тексеруді, рұқсат беруді, қорғауды және түсіндірме жазбаның көлемін қысқартуды автоматтандыру сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске бағытталған.
Тараз өңірлік университетінде студенттер мен оқытушылардың Ар-намыс кодексі қабылданды, Академиялық адалдық ережелері әзірленді және бекітілді, плагиатқа қарсы бағдарламаларды пайдалануды көздейтін дипломдық және курстық жобалау туралы ережелер қабылданды. Кафедрада жетекшінің студент-түлекке кеңес беру кестесі жасалған. Студенттер офлайн және онлайн режимінде «ZOOM» платформасы арқылы кеңес ала алады. Дипломдық жобаны алдын-ала қорғау оқу процесінің кестесіне сәйкес 2021 жылдың маусым айының басына жоспарланған. Алдын ала қорғаудан сәтті өткеннен кейін, студент жұмысты толықтырып өзгертуге, жұмысты плагиатқа тексеруге және рецензияға жіберуге мүмкіндік алады.
Бұл жұмыстардың барлығы автоматтандырылған және онлайн режимінде өтеді. Плагиатқа жұмысты тексерудің соңғы нұсқасын алғаннан кейін бір тәулік ішінде білім алушы порталға дипломдық жобаның қолжазбасын – түсіндірме жазбаны (электронды түрде, PDF форматында) және плагиатқа тексеру нәтижелері бар анықтаманы тіркейді. Түсіндірме жазба толық және кафедра меңгерушісі бекіткен «Дипломдық жобаны орындауға арналған әдістемелік нұсқауға» сәйкес рәсімделген болуы тиіс. Жүйеде жетекші үшін құжаттарды тіркеу күні мен уақыты көрсетіледі.
Жетекші тарапынан тексерудің белгіленген мерзімі асып кеткен жағдайда кафедра меңгерушісіне почтаға тиісті хабарлама келеді. Түлектің жұмысының жүктелуі туралы хабарлама алғаннан кейін жетекші бір жұмыс күн ішінде жұмысты тексереді және қорғауға «рұқсат» береді немесе «қайта қарастыруға» жібереді. Жетекші қорғауға рұқсатты тиісті мақұлдау терезесіне белгі қою арқылы және мәліметтер базасына кірген жағдайда «ғылыми жетекшіні шақырып алу» және рецензенттің деректері мен байланыстарын «ИГА» модулін қолданбай студенттің электронды почтасына жіберу арқылы растайды.
Егер алдын-ала қорғаудың нәтижелері бойынша ескертулер болса, студентке қайта қарау үшін екі күнтізбелік күннен аспайтын уақыт беріледі, содан кейін студентке жұмысты мәліметтер базасына тағы бір рет жүктеуге рұқсат етіледі. Жұмысты тексергеннен кейін жетекші жұмысты рецензиялауға ұсынады. Сонымен бірге студент жұмысын рецензентке электронды пошта арқылы жібереді, ал оң нәтиже алғаннан кейін архивтік файл форматындағы дайын рецензия арнайы өрістегі жұмыс, көмек және кері байланыс үшін мәліметтер базасына тіркейді.
Рецензияға екі жұмыс күнінен аспайтын уақыт беріледі, оның мерзімінде орындалуы студентке жүктеледі. Рецензияны тіркегеннен кейін кафедра меңгерушісі почта арқылы тиісті хабарлама алады. Дәл осы уақытта студент жұмысының графикалық бөлімін архив түрінде мәліметтер базасына қосуы тиіс. Хабарлама алғаннан кейін бір жұмыс күн ішінде кафедра меңгерушісі қорытынды жұмысты, рецензияны, плагиат туралы анықтаманы, жетекшінің сын-пікірін басшының, графикалық бөлімге сілтемелерді тексереді, оң шешім қабылданған жағдайда, модульдің тиісті өрісінде «қорғауға жіберуге» рұқсат беріледі. Яғни, бітірушіге түсіндірме жазба мен графикалық сызбаларды басып шығарудың қажеті жоқ.
Жоғарыда аталған барлық процедуралар пандемия кезінде студенттің және жетекшінің жұмыстарын жеңілдетеді және денсаулығының сақтығын қамтамасыз етеді. Себебі бұған дейін жоғарыда аталған процедуралардың барлығы оффлайн режимінде өтетін және осы құжаттардың барлығын басып шығарып, қол жинауға бару керек болатын. Сарапшылардың пікірінше, пандемия дүние жүзіндегі университеттердің 90% дәстүрлі білім беруді тоқтатқан кезде, білім беруді цифрлық трансформациялануына айтарлықтай жеделдету берді.
Сандық технологиялардың арқасында уақыт пен кеңістікке байланысты білім беру процесін ұйымдастырудың көптеген кедергілерін жоюға мүмкіндік туды. Мысалы, біз әр түрлі отандық және шетелдік университеттердің рецензенттерін қоса аламыз, өйткені қазір рецензияларды қашықтан алуға болады. Қорытындылай келе, автоматтандырылған арнайы модульді енгізу арқылы біз университетіміздің бірқатар мақсаттарын шешеміз деп айтуға болады: сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес; процестердің ашықтығы; академиялық адалдық; дипломдық жобалардың сапасын арттыру.
Айжан БЕТЖАНОВА,
Дулати Университетіндегі мұнай газ ісі
кафедрасының аға оқытушысы, Тараз қаласы
