В альянсе с бизнесом рождаются полезные обществу проекты
Наука должна быть продаваемой. Во всем мире уделяется огромное значение коммерциализации научных проектов, в результате чего потребитель получает в пользование новые продукты, медикаменты и другие необходимые средства. В Казахстане в 2006 году при Министерстве образования был создан Фонд науки, в функционал которого были переданы задачи по оказанию финансовой поддержки научным коллективам, организациям и компаниям, занимающимся перспективными, инициативными, рисковыми научными исследованиями и опытно-конструкторскими разработками, имеющими высокий практический потенциал для Республики Казахстан. Другими словами, фонд стал заниматься созданием альянса «наука – бизнес». С тех пор увеличилось количество грантов, выделяемых на реализацию бизнес-проектов, причем особое внимание стали уделять поддержке проектов, в которых задействованы молодые ученые в возрасте до 35 лет.
О работе в данном направлении шла речь и на недавней диалоговой площадке «Молодежь в науке и коммерциализации технологий», которая прошла в Национальной академической библиотеке.
В качестве спикеров выступили молодые ученые, руководители научных и молодежных организаций, представители вузов и центров.
Открывая встречу, председатель правления Фонда науки Абдильда Шаменов акцентировал внимание на участии молодежи в построении наукоемкой экономики и отдельно остановился на мерах государственной поддержки молодых ученых.
Участники встречи поделились опытом по привлечению молодежи в коммерциализацию науки, рассказали о роли корпоративного управления университетов в развитии молодежной науки, о возможностях и перспективах программы «Болашак», о правилах участия в проекте «500 ученых».
В завершение мероприятия Фондом науки подписаны меморандумы с Центром международных программ и Центром поддержки гражданских инициатив.
Предлагаем вашему вниманию выступления спикеров.
Ғазиза ҚҰДАЙБЕРГЕНҚЫЗЫ, ҚР Ұлттық академиялық кітапхананың директоры:
– Бұрын ғалымдар туралы әңгіме қозғалса, үлкен жастағы адамдар көзге елестейтін. Бүгін отандық білім мен ғылымды дамытуға үлес қосып жүрген өрімдей жастарды көріп қуанып отырмын. Сессияның тақырыптары өте қызықты. Жақында талдауға негізделген мағыналы мақала оқыдым. Автор қазақстандық ғылымның тілі қандай деген көптің көкейіндегі сұраққа жауап іздеп, ғылымның тілін мемлекеттік тілімізде қазақыландыру қажеттілігін айтыпты. Ғылыми айналымға енген терминдердің ана тілімізде баршаға түсінікті тұжырыммен тәржімалануына да ерекше мән берген. Біздің ұлттық кітапхананың негізгі атауы акамедиялық саналғанымен жалпыға арналған білім беру орталығы деуге толық негіз бар. Себебі ғаламтордағы біздің екі электрондық қорымыз бен қағаз нұсқасындағы кітап қорында жинақталған материалдар топтамасын кез келген тақырыпта сұраныс білдірген әрбір оқырманның назарына оқуы үшін жедел ұсына аламыз. Демек қазіргі жаһандану дәуірі оқырман таңдап отыратын бұрынғы заман емес. Мектеп жасындағы кішкентай баладан бастап, ғылым докторына дейін біздің кітапхананың оқырман залына келіп, түрлі тақырыптар бойынша тегін дайындалуына барлық жағдай жасалған.
Қазіргі жаңа заманның ағымына тез ілесе білген кітапханаларды қоғамның даму орталығы ретінде әлеуметтік институт сипатында бағалауға болады. Ойлана білген адам ғылым бұрыннан қалыптасқан стереотиптен жойыла ма деген сұраққа жауап іздейтіндігі заңдылық. Өйткені, қазіргі қоғамдағы көптеген құбылыстардың ғылым саласына әсерін тигізбеуі мүмкін емес. Ғылым жалпы қоғамдана ма деген деген көкейтесті сауалға қандай жауабымыз бар? Әлде бұл сала белгілі бір нәрселерді зерттеу бағытындағы ұстанымы бойынша қоғамнан тыс дами береді ме? Мемлекеттің саяси және экономикалық тұрғыдан ілгері дамуы мен халықтың әлеуметтік жағдайының жақсаруына ғылымның әсері мен пайдасы болады ма? Ақпараттардан жиі оқитынымыздай, көптеген түрлі ғылыми зерттеулер мен іргелі ізденістердің нәтижесінде жақсы жаңалықтар ашылуда.
Сөзімнің соңында бір ұсынысымды ортаға салғым келеді. Бәрімізге белгілі, біздің «Қазнет» аталатын ұлттық порталымыз бар. Бұл жаһандық желінің қазақ және орыс тілдерінде ақпараттарды жинақтауға арналған қазақстандық бөлігі. Әлемнің әр елінен мәліметтерді онлайн пайдаланушылардың саны бір миллионға жуықтады. Алпыс мыңнан асатын құжатты бір жүйеге келтіріп отырмыз. Алдағы уақытта деректер қорын көбейтеміз. Осы орайда кітапханада да ғылым жасалуы қажеттілігін пайымдайтын ұстанымымызды жеткізгім келеді. Сондықтан ғылыми зерттеулер мен ізденістерді, жобаларды осы порталға орналастыру арқылы жұрттың қолжетімділігін арттыруға үлес қоссаңыздар екен. Осы басқосу аясында жан-жақты талқыланып, сарапқа салынған түрлі тақырыптарды алдағы уақытта ұйымдастырылатын кезекті жүздесулер барысында тағы да бір ой елегінен өткізсек, артық болмас. Сол себепті бұл ашық алаңда айтылған әңгімелердің жалғасын тауып, тиімді ғылыми жобаларға серпін беретін нақты қадам боларына сенімдімін.
Алия ОСПАНОВА, председатель правления Центра поддержки гражданских инициатив:
– Инициатива подписания меморандума с Фондом науки имеет важный стратегический характер для развития в целом целевых проектов, проектов приоритетных направлений, развития нашего общества. Фонд науки – это одна из ключевых организаций, которая выделяет грантовые средства на поддержку и мотивацию научных проектов, способная улучшить и дать импульс науке Казахстана.
Центр гражданских инициатив имеет похожую значимость, но именно в сфере гражданского общества. Наша основная задача – помощь обществу, поддержка НПО. Наша ключевая задача – выделение грантовых средств, правильное их распределение и регулярный контроль и мониторинг использования государственных бюджетных средств.
Юлия ВЯТКИНА, главный менеджер по инвестициям и новым проектам Фонда науки:
– Одно из основных требований по проектам молодых ученых – участие молодежи до 35 лет, в основном они представлены как члены команды. Лишь в 10 процентах они руководители. В 150 проектах из 220 есть молодежь до 35 лет. Из 506 молодых ученых 40 процентов – это женщины.
Назову несколько наиболее успешных реализованных проектов. Это производство казахстанских сладостей, функциональных и предназначенных для людей с диабетом и нарушениями метаболизма. Грант получен в размере 300 млн тенге, продажи достигли 1,5 млрд тенге.
Еще один успешный кейс – производство светодиодных ламп для теплиц. Проект получил 300 млн тенге, достиг продаж 407 млн тенге.
Проект молодого ученого по производству кормовой добавки, которая является адаптированной к местным кормам и отвечает требованиям национальной безопасности, а также является продуктом импортозамещения. Продажи составили 35 млн тенге.
Успешным признан и проект по сервису ЭКГ, грант составлял 290 млн тенге, уже заработано 86 млн тенге. Проект направлен на повышение достоверности расшифровки до 98 процентов и снижение себестоимости процедуры ЭКГ.
В интеграции с бизнесом эти проекты получат дальнейшее развитие, потому что одно из наших условий – это софинансирование до 20 процентов.
Вся процедура получения заявки транспарентна, происходит онлайн через сайт. Главное требование – руководитель проекта должен быть гражданином РК. Максимальный размер гранта составляет 300 млн тенге.
Наличие научной аккредитации у заявителя также является одним из главных требований.
Перед грантополучателями стоит задача – получение как минимум 10 процентов дохода на конец реализации проекта. Срок реализации проекта составляет 3 года.
Финансируются проекты в различных областях, кроме оборонной промышленности, алкогольной и табачной.
С 2021 года Фондом науки внедрена модель интеграции и бизнеса, когда с одной стороны мы работаем с научным сообществом, с другой – с бизнесом. Проводим обучение, развиваем культуру технопредпринимательства, проводим диалоговые площадки.
В наш клуб бизнес-партнеров входит более 160 членов, многие из них оказывают софинансирование ученым.
Аяулым НУРГОЖИНА, научный сотрудник «National Laboratory Astana»:
– Я являюсь выпускницей Назарбаев Университета, и еще во время учебы я ездила в Норвегию, где увидела масштабы науки, там участвовала в проекте, связанном с морской биологией, и тогда поняла, что в магистратуру хочу поехать за границу. Там я увидела, что у многих ученых есть свой бизнес, связанный с их научной деятельностью. На тот момент мне казалось, что для нашей страны это несбыточная мечта.
Но, вернувшись в Казахстан, я увидела, что и у нас уделяется большое внимание науке. Уже работая в «National Laboratory Astana», приняла участие в двух проектах коммерциализации. В данный момент они уже получают сертификаты в ОАЭ, чтобы там реализовываться.
Наш нынешний проект потребовал большого софинансирования. И когда мы нашли того, кто оказал нам эту возможность, все спрашивали: как вам это удалось? А секрет прост: надо везде рассказывать о себе. Говорить о необходимости поддержки, открыто искать бизнес-партнеров.
Олжас СӘКЕНОВ, «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ Басқарма төрағасы:
– «Болашақ» бағдарламасы және ғылыми тағылымдама жобасы тураы сөз қозғап, сонымен қатар енгізіліп жатқан қандайда бір өзгерістер туралы ақпарат ұсынбақпын. Бұл бағдарлама тәуелсіздік алған еліміздің сәтті жүзеге асырыла бастаған халықаралық білім беру бағдарламасы ретінде бірегей брендіміздің бірі. Бұл бағдарлама отандастарымыздың шетелдерден сапалы білім алуына мүмкіндік беріп, жаһандық білім мен ғылымның басты алаңына айналды. Айрықша атап айту керек, осы кезге дейін халықаралық «Болашақ» стипендиясы аясында әлемнің көптеген үздік те беделді жоғары оқу орындарын еліміздің 12 мыңнан астам азаматы таңдаған кәсіби мамандықтары бойынша даярланып, бітірген. Бүгінгі таңда олар еліміздің түрлі саладағы мемлекеттік құрылымдары мен квазимемлекеттік секторда және шет елдік, отандық ұлттық компанияларда қызмет атқаруда.
Еламан АЙБОЛДИНОВ, Жас ғалымдар кеңесінің төрағасы:
– Елімізде жастардың идеясын қолдайтын бірнеше қоғамдық ұйым барын білесіздер. Бұл кеңес бейіндік ведомствоның бастамасымен үш жыл бұрын құрылған болатын. Жалпы бұл кеңестің қызметі жас ғалымдардың құқықтарын қорғауға, мүдделерін ілгерілетуге, олардың кәсіби және жеке тұлға ретінде дамуына жағдай жасауға әрі ең бастысы талантты жастарды ғылымға тартуға бағытталған. ҚР Президентінің тапсырмасы бойынша бірнеше жылдан бері жүздеген зерттеуші жастарымыз әлемнің жетекші жоғары оқу орындарында тағылымдамадан өту мүмкіндігін иеленді. Топжарған үздіктерге арнайы грант беріліп жүр. Соңғы кезде жас ғалымдардың байқауы тұрақты түрде ұйымдастырылуы себепті, дәстүрлі шараға айналды. Биыл ғылымға жұмсалатын мемлекеттің қолдау мақсатындағы қаржы үш жарым есеге көбейгені туралы жақсы жаңалықтан баршаңыз құлағдарсыздар. Отандық ғалымдардың мәртебесін биіктетіп, әлеуетін аттыру бағытындағы жоспарлы жұмыстар жүйелі жүргізілетіндігіне нық сенім бар.
Миргуль ДЖИЛКИШИНОВА,
Нұрлан МЕРАЛЫ
