Білім берудегі жаңашыл көзқарас – әрбір ұстаздың басты міндеті

Раушан Қанатқызы Акимбекова Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетін тәмамдаған. 2014 жылы ұстаздық жолын Астана қаласындағы №78 мектеп-гимназиясында тарих пәнінің мұғалімі болып бастады. Осы мектепте 2018 жылы директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары болып тағайындалды. 2023 жылы Раушан Қанатқызы Астанадағы Канада халықаралық мектебіне (CISAstana) жұмысқа шақырылды.

– Раушан Қанатқызы, жекеменшік мектепте жұмыс істеуге не үшін ауыстыңыз? Мемлекеттік және жеке мектептердің айырмашылығы неде деп ойлайсыз?

– Мен жаңа нәрсе ашқым келді, сондықтан CISAstana-да оқу ісінің орынбасары болуға және тарих пәнінен сабақ беру туралы ұсынысты қабылдадым. Мемлекеттік мектептерде оқу үрдісі қатаң түрде мемлекеттік стандарттарға сай жүргізілсе, жекеменшік мектептерде шығармашылық пен инновацияға көбірек мүмкіндіктер бар. Жекеменшік мектептерде мұғалімдердің әрбір оқушының қызығушылығына қарай қолайлы қарым-қатынас жасау мүмкіндігі бар және бұл оқушылар тарапынан да, ата-аналар тарапынан да жоғары бағаланады. Тағы бір ерекшелігі, мансаптық қызмет пен кәсіптік бағдар беру мемлекеттік мектептерде онша дамымаған. Біздің мектепте, мысалы, мансап қызметінің жұмысы басқаша құрылымдалған. Әр оқушымен жеке жұмыс істейтін арнайы мамандар бар.

– Сәуір айында Қазақстан тарихына арналған «Ұлытау» үстел ойынын ұсындыңыз. Айтыңызшы, бұл идея қалай пайда болды?

– Бұл ойымды жүзеге асыруға шабыттандырған «Ұлытау білім беру қоры» қоғамдық қорының директоры Марина Марсовна Хан болды. Канадалық халықаралық мектепте (CISAstana) мен «Тарих тоғысында» клубын басқара бастадым. Ал, осы үйірмеде жұмыс істей жүріп, Жезқазған қаласындағы академик Қ.Сәтбаев атындағы тарихи-өндірістік мұражайдың директоры Балкенов Кенжал Балкенұлымен таныстым. Ол Қазақстан тарихының, әсіресе Ұлытау жерінің нағыз жанашыры. Ол осы өлкенің өткені туралы көптеген қызықты нәрселерді баяндап берді. Маған онымен алты сағат бойы Қазақстан тарихы туралы әңгімелесу бақыты бұйырды. Ұлытаудың тарихын айту идеясы туғанда, бұл мультимедиялық форматтағы «Ұлытау – аңыздар елі» авторлық бағдарламасы және үстел ойыны болуы керек деп шештім. Әрбір мұғалім үшін инновациялық шешімдерді енгізуде моральдық және материалдық қолдаудың болуы өте маңызды. Марина Марсовна мені бұл әрекетімде қолдап, авторлық құқықты тіркеуге шақырды. Зияткерлік меншігім болғандықтан, бәрін ресімдеуім керектігін айтты. Енді білім саласындағы инновацияларды зияткерлік меншік ретінде ресімдеу дұрыс деп есептеймін. Бұл әдіс өзін ақтайды, өйткені идеялар көп, оларды өркениетті түрде пайдалану керек. Мен «Ұлытау» үстел ойынын әзірлеуді бастадым және оған авторлық куәлік алдым.

Ойынның мәні – Ұлытау өңірінің ғана емес, бүкіл Қазақстанның тарихын білу. Біздің тарихымыз Ұлытаудан басталады. Енді ойында Қазақстан тарихы бойынша үш тілде (қазақ, орыс, ағылшын) 120 сұрақ бар. Неліктен мен мұны осы тілдерде жасауды шештім? Тек қазақтілді, орыстілді тұрғындар ғана емес, басқа елдерден келген қонақтарымыз, туристер де тарихымызды білуі керек деп есептеймін.

Мектебімізде ағылшын тілін меңгерген оқушы бар, мен оның үстел ойынындағы сұрақтарға жауап беру арқылы тарихты оқудың арқасында басқа тілдерді, әсіресе қазақ тілін белсенді түрде дамытып жатқанын көрдім. Оқушының сөздік қоры айтарлықтай кеңейді. Әрине, ол Қазақстан тарихын өте жақсы біледі.

– Бағдарламаның мультимедиялық форматы бейнематериалдарды жасауды меңзеді ме?

– Иә, әрине, қазір алты видео дайын дерлік, курсты құрудың соңғы кезеңі жүріп жатыр. Біз бүкіл курсты көрсетуді жоспарлап отырмыз: түпнұсқа бағдарлама, бейнелер және үстел ойыны. Артынша бейнені YouTube арнасына жүктейміз. Өткен жылы менде педагогикалық идея пайда болды – мен Google-Sites платформасында веб-сайттар жасауды бастадым. Барлық курс материалдары басқа тарих мұғалімдеріне қолжетімді болуы үшін авторлық бағдарлама үшін жеке веб-сайт жасағым келеді. Курсқа барлығы дайын болу үшін: әрбір тақырып бойынша қысқа мерзімді жоспарлар, бейнероликтер және үстел ойыны.

Сәуір айында Жезқазған қаласында өткен «Заманауи білім беру: тенденциялар. Инновация. Жаңа мүмкіндіктер» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясында бұл ойынды облыс мұғалімдеріне ұсындым. Тарих пәні мұғалімдері жағымды пікірлерлерін білдіріп, аса қызығушылық танытты.

– Бейнематериал жасаудағы Қ.Б. Балкеновтың рөлі туралы айтыңыз?

– Жезқазған қаласындағы академик Қ.Сәтбаев атындағы тарихи-өндірістік мұражай директоры Балкенов Кенжал Балкенұлы біздің бейнебаяндарымызда Ұлытау мен Қазақстанның тарихы туралы қызықты әңгімелерді егжей-тегжейлі баяндайды. Бұл кісінің арнайы тарихи білімі жоқ болса да, бір кездері «Қазақмыс» корпорациясының қызметкері бола тұрып, өлке тарихын кеңінен насихаттауға сіңірген еңбегі мен Ұлытау тарихына қатысты бірнеше кітап шығарғаны таңғалдырады. Қазір ол мұражайды басқарады, Ұлытау өңірінде Қ.Б. Балкеновтен артық өлке тарихын білетін тарихшы жоқ. Жаз мезгілінде еңбек демалысына шыққанда жылқы мен түйемен жорықтар ұйымдастырып, өлкенің басқа да тарихшыларымен бірге зерттеу жұмыстарын жүргізеді.

– Мемлекеттік мектеп мұғалімдері сіздің жеке бағдарламаңызды пайдалана алады ма?

– Иә, әрине, оларды сабақтан тыс бағдарламада, факультативтерде вариативті компонент ретінде пайдалануға болады. Маусым-шілде айларында авторлық бағдарламаны таныстыруды жоспарлап отырмыз, содан кейін Ұлытау өңірі мен басқа да өңірлердегі мұғалімдерге оқу үдерісіне енгізуге ұсынбақпыз. Сондай-ақ, біз балалар мен ата-аналар оны отбасы ретінде ойнай алатындай үйде пайдалануға арналған үстел ойынын басып шығаруды ойлап жатырмыз.

– Сіздің ойыңызша, Ұлытау ойынындағы ең құнды нәрсе не?

– Біріншісі – Қазақстан тұрғындарының өз тарихын білуі. Шетелдік қонақтар да тарихымызға үлкен қызығушылық танытуда. Мен, мысалы, Америкаға барсам, міндетті түрде осы елдің тарихын зерттеймін. Сондықтан, «Ұлытау» үстел ойыны бұл тұрғыда барлығына пайдалы болады. Екіншісі – оқушылардың ойын арқылы тақырыпты меңгеруі. Бұл құрал шын мәнінде Қазақстан тарихы бойынша білім алуға мотивацияны арттырады. Үшіншісі – басқа тілдерді үйрену. Төртіншіден, бұл ойын шетелдік қонақтарға да, достарыңызға да Қазақстан тарихын көрсетіп, айтып беретін тамаша сыйлық болады.

– Айтыңызшы, үстел ойынының дизайнын жасауға кім қатысты?

– Алғашында нобайлар жасадым, суреттерін салдым, кейін шәкірттерім көмектесті. Бейнелеу өнерімен айналысатын 11-сынып оқушым Мирасбек Жібек соңғы дизайнға көмектесті. Ол мен үшін барлық бөлшектерді мен қалағандай сызып берді. Оған мен өз ризашылығымды білдіремін, ол бұл жобаны өз портфолиосына қоса алады. Біздің үйірмедегі барлық оқушылар бұл жобаға қызыға қатысады.

– Қазір білім берудегі инновация өрісі өте кең бе?

– Иә, жастардың өнертапқыштығы сонша, оқушыларды пәнді терең меңгеруге қызықтыратын платформалар өте көп. Қазіргі уақытта интеллектуалдық инновациялар белсенді дамып келеді. Мұғалім 3D веб-сайттарды пайдалана алады, тарих карталарын жасай алады, сабаққа арналған бейнелерді таба алады, тіпті виртуалды көзілдіріктерді де пайдалана алады. Веб-сайттар оқушыларға білім беруді әртараптандыруға және оларды қызықтыруға көптеген мүмкіндіктер береді. Бұл көп жағдайда мұғалімге байланысты. Мұғалім жаңашыл болса, оқушылардың мұндай сабақтарға қызығушылығы болмауы мүмкін емес. Тарих сабағында Абылай ханның немесе Аристотельдің дауысымен сөйлеуге көмектесетін GPTchat және жасанды интеллект бар. Студенттер мұндай сабақтарды жақсы есте сақтайды. Мысалы, IDDI қызметі арқылы сіз суретті дыбыстай аласыз. Бірақ, бұл жерде барлық инновацияларды дұрыс пайдалану үшін барлық этикалық стандарттар мен шекараларды сақтау өте маңызды. Қазіргі уақытта TikTok әлеуметтік желілерін белсенді қолданатын көптеген медиа мұғалімдері бар, олардың көпшілігі өз пәндерін сауатты түрде танымал етеді. Бірақ, сонымен бірге, білімді қарапайым деңгейге дейін жеңілдетпеу немесе сұйылтпау үшін шекара сақталуы керек. Мұғалімнің жаңашылдықты қолдануда үлгі болып қалуы және этикалық нормаларды сақтауы маңызды.