Білім саласының былтырдағы биік белесі
Өткен жылдың қорытындысы бойынша аймақтағы білім беру жүйесіндегі негізгі өзгерістер инфрақұрылымды жаңартуға, қаржыландыру тетіктерін түзетуге бағытталды. Сондай-ақ басқарудың цифрлық құралдарына кезең-кезеңімен көшуде ілкімді жұмыстар жүзеге асты. Жүргізілген жұмыстар, ең алдымен, білім берудің қолжетімділігін арттырып, аймақтың әртүрлі аумақтарындағы оқу жағдайларын теңестірді.
Мектепке дейінгі білім беру саласында екі жастан алты жасқа дейінгі балаларды қамту деңгейі 90,9 пайызды құрады. Жыл ішінде қосымша орындар енгізіліп, жаңа мектепке дейінгі ұйымдар ашылды, бұл қолданыстағы желіге түсетін жүктемені ішінара азайтуға мүмкіндік берді. Қарағанды қаласында мемлекеттік және жекеменшік секторды қамтыған мектепке дейінгі ұйымдарды ваучерлік қаржыландыруды енгізу басталды. Бұл тетік қаржыландырудың ашықтығын арттыру және ата-аналар үшін қолайлылықты қамтамасыз ету құралы ретінде пайдаланылуда және биылғы жылдан бастап, облыс аумағына кезең-кезеңімен кеңейту жоспарлануда.
Әлеуметтік жағынан осал отбасылардан шыққан балалар үшін тегін тамақтандыру түріндегі қолдау шарасы сақталуда. Мектепке дейінгі біліммен балаларды ұйымдардың меншік нысанына қарамастан қамтуды кеңейту міндеттерімен қатар мектепке дейінгі білім беру мазмұны мен балаларда базалық дағдыларды қалыптастыру мәселелері де жұмыс бағытының негізгі назарында қалып отыр. Осыған байланысты, мектепке дейінгі ұйымдардың қызметінде педагог кадрлардың біліктілігін арттыруға, білім беру бағдарламаларын жаңартуға және оқу-тәрбие процесін сүйемелдеуге ерекше көңіл бөлінуде.
Балалары балабақшаға бармайтын отбасылар үшін үш жүз сегіз консультациялық пункттің жұмысы жалғасуда, олардың едәуір бөлігі (165) ауылдық жерлерде орналасқан. Мектепке дейінгі білім берудегі басқару үдерістері SabiDamu платформасы арқылы біртіндеп цифрлық форматқа көшірілуде, бұл деректерді жүйелеуге және педагогтерге түсетін есептік жүктеменің көлемін қысқартуға мүмкіндік береді. Орта білім беру саласында былтыр орта білім беру инфрақұрылымын белсенді жаңарту жұмыстары жалғасты.
Жеті жаңа мектептің құрылысы аяқталып, 33 нысанда күрделі жөндеу жүргізілді, сондай-ақ, 232 нысанда ағымдағы жөндеу жұмыстары атқарылды. Мектептердің материалдық-техникалық базасы едәуір жақсартылып, жаңа үлгідегі жетпіс сегіз пәндік кабинет сатып алынды, бұл физика, химия, STEM және робототехника кабинеттерімен қамту деңгейін тоқсан пайызға жеткізуге мүмкіндік берді. «Қазақстан халқына» қорының қолдауымен ауылдық жерлердегі тірек мектептерді дамыту жобасы іске асырылып, оның аясында 10 ауыл мектебі заманауи студиялармен және зертханалармен жабдықталды.
Сонымен қатар Теміртау қаласында отыз жалпы білім беретін мектептің спорттық базасы жаңартылды. 2025 жылы 71 мың 680 оқушы тегін тамақпен қамтамасыз етілді, ал тамақтану құны жаңа тамақтану стандартының енгізілуіне байланысты қараша айында ұлғайтылды. «Әлеуметтік әмиян» енгізілді – бұл автоматты түрде рәсімделетін тамақтануға арналған цифрлық ваучер. Жұмыс алгоритмі қарапайым: отбасы баланың тегін тамақтану құқығы бар екені туралы хабарлама алады, ваучер eGov mobile қосымшасында іске қосылады.
Және осы орайда бала асханада QR-код, карта, Face ID немесе өзге де қолайлы тәсіл арқылы сәйкестендіріледі, содан кейін ата-анаға хабарлама келіп, қосымшада тамақ сапасын бағалау мүмкіндігі беріледі. Жобаны іске асыру үшін оқушылар саны жеті жүзден асатын облыстың 172 мектебінде аппараттық-бағдарламалық кешендер (АБК) орнатылды. Екі жүз бес шағын жинақты ауыл мектептерінде «Бизнес-әмиян» мобильді қосымшасы қолданылуда, бұл білім беру ұйымдарының толымдылығына қарамастан барлығын қамтуға мүмкіндік береді.
Алыс елді мекендердегі балалар үшін оқу орнына дейін күнделікті тасымалдау қамтамасыз етілді, бұл мектеп білімінің қолжетімділігін сақтаудың маңызды шарты болып қала береді. Атап айтқанда, бір жүз екі шалғай елді мекеннен 987 бала күнделікті тасымалдаумен қамтылып, осы мақсатта сексен төрт көлік бірлігі пайдаланылды. Облыс оқушылары әртүрлі деңгейдегі олимпиадаларда жоғары дайындық деңгейін көрсетті. Халықаралық аренада мектеп оқушылары тоқсан бес қатысушының ішінен елу үш жүлделі орынға ие болды, оның ішінде 11 алтын мен жиырма жеті күміс және 15 қола медаль бар.
Облыс өкілдері халықаралық химия олимпиадасына қатысу үшін ұлттық құраманың қатарына енді. Ақпараттық технологиялар мен робототехника саласында да айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізілді. Облыс оқушылары Еуразиялық және Жәутіков олимпиадаларының жүлдегерлері атанып, халықаралық робототехникалық турнирлерде жеңіске жетті, «First Robotics» чемпионатында әлемнің үздік жиырма командасының қатарына енді, сондай-ақ Абу-Дабиде өткен «RoboCup 2025» халықаралық турнирінде бірінші орынды иеленді. Бұдан бөлек облыс оқушылары Fibonacci EuroAsia Robot Olympiad Еуразиялық кезеңінде алтын медальдарды жеңіп алды.
«Қамқор», «Шабыт», «Smart bala» және «Балалар кітапханасы» сияқты өңірлік бастамалар табысты іске асырылуда, олар экологиялық, шығармашылық және зияткерлік бағыттарды қамтиды. Рухтандыратын орта қалыптастыру мақсатында «Адал азамат» визуалды стилі енгізілуде. Биыл отыз бір білім беру ұйымын толық тақырыптық безендіру тізімі бекітілді, оның ішінде жеті мектепте жұмыстар толық аяқталды. Балалардың жан-жақты дамуына және сабақтан тыс уақыттағы қамтылуына ерекше назар аударылуда.
Қосымша білім беру қызметтерімен 161 мың 33 бала қамтылып, бұл шамамен тоқсан екі пайызды құрайды. Облыста «ақша баланың артынан жүреді» қағидатына және бірыңғай цифрлық кезекті пайдалануға негізделген балаларға арналған қосымша білім беруге бірыңғай мемлекеттік тапсырыс енгізілді. Жаңа тетік қаржыландырудың ашықтығын арттыруға және контингентті есепке алуды реттеуге бағытталған. Қаржыландыру екі түрдегі ваучерлік жүйе арқылы жүзеге асырылады: мақсатты ваучерлер мемлекеттік ұйымдарда шұғылданатын балаларды есепке алу үшін қолданылады.
Әрі әмбебап ваучерлер көрсетілген қызметтер үшін мемлекеттік те, жекеменшік те жеткізушілерге нақты төлем жасауға пайдаланылады. «Бір бала – бір ваучер» саясаты аясында «e-daryn» және «OQU» жүйелері арасында деректердің автоматтандырылған алмасуы жолға қойылды, бұл нақты уақыт режимінде қолданыстағы ваучерлердің бар-жоғын тексеруге және қосарланған қаржыландыру жағдайларын болдырмауға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар өңір дарындарды дамыту бағытында жоғары нәтижелер көрсетіп отыр. Облыс тәрбиеленушілері Оңтүстік Корея, Чехия, Түркия, Ресей және ТМД елдерінде өткен халықаралық байқауларда бір жүз жиырмадан астам жоғары марапаттар (Гран-при және жүлделі бірінші орындар) жеңіп алды. Робототехника бойынша құрама командамыз Сеул қаласында ұйымдастырылған әлем чемпионатында екінші орынды иеленіп, үздік командалардың қатарына енді, ал жас экологтар Прагадағы халықаралық форумда алтын медальге қол жеткізді.
Инклюзивті білім беруді қолдау басым бағыт болып қала береді. Қазіргі уақытта ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың 85,1 пайызы арнайы психологиялық-педагогикалық қолдаумен қамтылған. Инклюзивті білім беру балабақшалардың тоқсан бір пайызында, мектептердің 95,3 пайызында және колледждердің толық жүз пайызында енгізілген. Елу бес қолдау кабинеті және он екі ресурстық орталық жұмыс істеп тұр. Техникалық және кәсіби білім беру жүйесінде кадр даярлау салалардың нақты сұраныстары мен жаңа мамандықтар Атласының басымдықтарын ескере отырып, жүзеге асырылуда.
ТжКБ саласында техникалық мамандықтарға қабылдау көлемі орта есеппен алпыс пайызға артты, бұл жаңа мамандықтар Атласының басымдықтарына толық сәйкес келеді. Ең жоғары өсім автокөлік жасау саласында (67 пайызға), цифрлық техникада (елу тоғыз пайызға) және жол құрылысы бағытында (51,3 пайызға) тіркелді. Ұлттық сандық трансформация және жасанды интеллектіні қолдану міндеттерін ескере отырып, Қарағанды кәсіби-техникалық колледжі өз профилін өзгертіп, «Цифрлық технологиялар және дизайн колледжі» болып аталды.
Биыл болашаққа қажетті құзыреттерді қалыптастыратын бес жаңа мамандық ашу жоспарлануда, оның ішінде маркшейдерлік іс, химиялық тазалау және бұйымдарды бояу, графикалық және мультимедиялық дизайн бар. Дуальды оқыту формасы дамытылуда, оны 8891 студент қамтып отыр, сондай-ақ мақсатты даярлық жүргізілуде. Аймақтың жетекші кәсіпорындарымен, мысалы Qarmet, Kazakhmys және басқаларымен тұрақты әлеуметтік серіктестік орнатылды. Жалпы бір жүз жиырма төрт кәсіпорынмен бір жүз бір меморандум жасалды.
«WorldSkills Kazakhstan 2025» республикалық чемпионатында біздің өңірдің құрама командасы үшінші орынды иеленіп, бес алтын және жеті күміс медальге, сондай-ақ кәсіби шеберлік үшін 14 медальонға ие болды. Жұмысшы мамандықтарының жылы аясында облыстағы техникалық және кәсіби білім беру ұйымдарының жеті студенті Қазақстан Республикасының «100 үздік колледж студенті» республикалық байқауының жеңімпаздары атанды. Жыл қорытындысы бойынша кадрлық қамтамасыз ету, ерте даму сапасы және облыстың әртүрлі аумақтарындағы білім нәтижелеріндегі айырмашылықтарды азайту көзделді. Бұл бағыттар бойынша атқарылатын жұмыстар өңірдің білім беру жүйесін одан әрі дамытуға негіз ретінде қарастырылмақ.
Дулат ЖЕКЕБАЕВ,
Қарағанды облысы білім басқармасының басшысы
