Болашақтағы мектеп: мұғалімді жасанды интеллект алмастыруы мүмкін бе?

№331549

Жасанды интеллект – бүгінде білім беру саласын түбегейлі өзгертіп жатқан технологиялардың біріне айналды. Оқу үдерісінде AI-құралдардың қолданылуы артып, мұғалімдердің рөлі мен болашағына қатысты қызу талқылаулар жүріп жатыр. Бір жағынан, бұл технология тапсырмаларды автоматтандырып, оқытуды әр оқушының деңгейіне бейімдеуге мүмкіндік береді. Екінші жағынан, адам мұғалімге тән эмоциялық және тәрбиелік қасиеттердің маңызы зор. Сондықтан жасанды интеллекттің білім беру жүйесіне ықпалын нақты деректер негізінде талдау маңызды.

Соңғы жылдары AI мектептер мен жоғары оқу орындарында кеңінен енгізіле бастады. 2023–2024 жылдардағы халықаралық зерттеулерге сәйкес, мұғалімдердің шамамен 60%-ы жасанды интеллект құралдарын сабақ дайындау кезінде қолданады. Ал 40%-дан астамы оларды оқу материалдарын әзірлеу және тексеру барысында пайдаланады. Сонымен қатар, оқушылар арасында да AI қолдану деңгейі жоғары: кейбір сауалнамалар бойынша, студенттердің 80%-дан астамы оқу тапсырмаларын орындау кезінде жасанды интеллектке жүгінеді, ал шамамен 20–25%-ы оны күнделікті қолданады. Бұл көрсеткіштер білім беру үдерісінің цифрлану қарқыны жоғары екенін дәлелдейді.

Жасанды интеллект мұғалімдердің жұмысын айтарлықтай жеңілдетеді. Сабақ жоспарын құру, тест тапсырмаларын дайындау, жазба жұмыстарын тексеру сияқты уақытты көп алатын процестерді автоматтандыру арқылы мұғалімдер шығармашылыққа және оқушылармен жеке жұмысқа көбірек уақыт бөле алады. Кейбір зерттеулерге сәйкес, AI құралдарын пайдаланатын мұғалімдер аптасына бірнеше сағат уақыт үнемдейді. Бұл әсіресе сынып жүктемесі жоғары педагогтар үшін үлкен қолдау болып отыр.

Сондай-ақ, жасанды интеллект оқушыларға жеке бағытталған оқыту мүмкіндігін береді. Арнайы алгоритмдер оқушының білім деңгейін, қателерін және оқу қарқынын талдап, соған сәйкес тапсырмалар ұсына алады. Мұндай бейімделген оқыту әдісі білім сапасын арттыруға ықпал етеді. Кейбір елдерде жүргізілген тәжірибелер нәтижесінде AI қолданылған сыныптарда оқу үлгерімі 15–20%-ға артқаны анықталған. Бұл технологияның әлеуеті зор екенін көрсетеді.

Дегенмен, жасанды интеллект мұғалімді толық алмастыра алмайды. Мұғалім тек білім беруші ғана емес, ол — тәрбиеші, бағыт беруші және психологиялық қолдау көрсетуші тұлға. Оқушылардың эмоциялық жағдайын түсіну, мотивациясын арттыру, сыныптағы қарым-қатынасты реттеу сияқты міндеттерді алгоритмдер орындай алмайды. Адам арасындағы сенім мен жанды байланыс білім беру үдерісінің маңызды бөлігі болып қала береді.

Тағы бір маңызды мәселе — академиялық адалдық. AI арқылы мәтіндер жазу мүмкіндігі оқушылардың өз бетінше ойлау қабілетіне әсер етуі ықтимал. Кейбір педагогтар жасанды интеллектке шамадан тыс тәуелділік сыни ойлау дағдыларын төмендетуі мүмкін екенін айтады. Қоса алғанда, жалған ақпарат тарату немесе дайын жауаптарды пайдалану қауіпі де бар. Сондықтан технологияны қолдану мәдениетін қалыптастыру қажет.

Мамандардың пікірінше, болашақта білім беру саласы адам мен жасанды интеллекттің бірлескен жұмысына негізделеді. Мұғалімдер технологияны тиімді құрал ретінде пайдаланып, ал негізгі тәрбиелік және стратегиялық шешімдерді өздері қабылдайды. Білім беру нарығындағы болжамдар бойынша, алдағы жылдары AI технологияларына жұмсалатын инвестиция көлемі бірнеше есе өседі. Бұл үрдіс мектептердің цифрлық трансформациясын жалғастыратынын көрсетеді.

Қорытындылай келе, жасанды интеллект білім беру саласын жаңа деңгейге көтеріп, мұғалімдердің жұмысын жеңілдетіп, оқыту сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Алайда ол адам мұғалімнің орнын толық баса алмайды. Ең тиімді модель — технология мен адамның үйлесімді серіктестігі. Болашақ мектепте жасанды интеллект көмекші рөл атқарады, ал басты тұлға ретінде мұғалім қала береді.

РАХИМЖАНОВА Алуа Мейрамбекқызы, 
Ақжан Әл-Машани атындағы №92 мектеп-лицейдің
11 сынып оқушысы, Астана қаласы