Бір сахнада – сан түрлі талант, тең мүмкіндік
Өнер арқылы біріктірген фестиваль балалардың шығармашылығын дәріптеп, қоғамдағы инклюзивті мәдениетті дамытуға жол ашты. Әр баланың бойында ашылмаған қабілет, орындалмаған арман, өзгелермен бөліскісі келетін ерекше әлем бар. Сол әлемді танытуға мүмкіндік беріп, балаларды ортақ шығармашылық алаңда біріктіру – инклюзивті қоғам қалыптастырудың маңызды бағыттарының бірі.
Астанадағы Әл-Фараби атындағы Оқушылар сарайында ұйымдастырылған «Балалар Fest 2026» республикалық инклюзивті фестивалі осы мақсатты жүзеге асыруға арналды. Бір сахнада өнер көрсеткен балалар өздерінің қабілетін танытып қана қоймай, әр адамның ерекшелігіне құрметпен қараудың, өзара қолдау мен тең мүмкіндіктің маңызын көрсетті. «Балалар Fest 2026» фестивалі балаларды өнер арқылы біріктіріп, олардың шығармашылық мүмкіндіктерін көрсетуге жағдай жасады.
Өнерге ортақ сахна. Балалық шақ – адамның қабілеті қалыптасып, қызығушылығы артып, болашаққа деген көзқарасы айқындалатын кезең. Осы уақытта баланың бойындағы талантты байқап, оның дамуына жағдай жасау ерекше маңызға ие. Бірі ән айтуды ұнатса, енді бірі би билеуге, сурет салуға, сахналық қойылымдарға қатысуға қызығады. Осындай қабілеттерді дамыту үшін балаларға қолайлы орта қалыптастырып, өздерін еркін көрсетуіне мүмкіндік беру қажет. «Балалар Fest 2026» фестивалі балалардың шығармашылық әлеуетін ашуға бағытталған осындай бастамалардың қатарынан орын алды.
Сонымен қатар арнайы сән көрсетілімдері мен балалардың авторлық шығармашылық қойылымдары да бағдарламаға енгізілді. Әр өнер түрі баланың өзіндік болмысын танытуға мүмкіндік береді. Ән арқылы сезімін жеткізіп, би арқылы көңіл-күйін білдірген балалар көрерменге ерекше әсер сыйлайды. Ал театрландырылған қойылымдар олардың қиялын дамытып, шығармашылық қабілетін шыңдауға ықпал етеді. Өз қолымен жасаған туындысын таныстыру немесе көпшілік алдында өнер көрсету де баланың жаңа қырын ашуына жол береді.
Мұндай алаңдарда ең маңыздысы – балалардың өнерін бір-бірімен салыстыру емес, әрқайсысының талпынысын бағалау. Сахнаға шығу, көпшілік алдында өнер көрсету, көрерменнің ықыласын сезіну балаға жаңа тәжірибе сыйлайды. Сонымен бірге өзіне деген сенімін арттырып, алдағы уақытта да шығармашылықпен айналысуға ынталандырады. Фестивальдің басты ерекшелігі – балалардың барлығына ортақ сахна ұсынуы. Мұнда әр қатысушының жеке қабілеті мен мүмкіндігіне құрмет көрсетіліп, өнер арқылы өзара түсіністік қалыптастыруға басымдық беріледі. Бұл – балаларды бір-бірінен ерекшелігіне қарай ажыратпай, олардың ортақ қызығушылықтары мен таланттарын алға шығарудың көрінісі.
Балаларға арналған ерекше бағдарлама. Фестиваль аясында балаларға концерттік қойылымдардан бөлек түрлі ойындар мен шығармашылық белсенділіктер ұсынылды. Аниматорлар қатысушыларды ойындармен және байқаулармен қарсы алып, мерекелік көңіл-күй қалыптастырды. Сиқырлы шоу, фокустар мен көгершіндердің қатысуымен өткен қойылым да балаларға ерекше әсер сыйлады. Сонымен қатар қатысушылар гүл шоқтарын құрастыру және хош иістер жасау бойынша шығармашылық шеберлік сабақтарына қатысуға мүмкіндік алды. Аквагрим, тәттілер мен шоколадты субұрқақ та мерекелік бағдарламаның бір бөлігі болды.
Мұндай белсенділіктер балалардың қызығушылығын арттырып қана қоймай, өз қолымен бір нәрсе жасап көруіне, жаңа дүниелермен танысуына жағдай жасады. Шығармашылық шеберлік сабақтарының ерекшелігі – баланың дайын жұмысты тамашалаумен шектелмей, оның жасалу үдерісіне тікелей қатысуында. Мәселен, гүл шоғын құрастыру кезінде бала түстерді үйлестіруге, бөлшектерді таңдауға және өз қиялындағы композицияны жасауға тырысады. Ал хош иістерді дайындау барысында жаңа иістермен танысып, өз талғамын қалыптастыруға мүмкіндік алады.
Инклюзия – тең мүмкіндік мәдениеті. Ұйымдастырушылардың мәліметінше, Қазақстанда ерекше білім беру қажеттіліктері бар 235 мыңнан астам бала тұрады. Ал Үкіметтің 2026 жылғы сәуірде жариялаған дерегіне сәйкес, өткен оқу жылының басында мұндай балалардың саны 237 мыңнан асқан. Олардың жетпіс мыңы мектепке дейінгі жастағы балалар болса, 165 мыңы мектеп жасындағы балалар санатына жатады. Бұл көрсеткіш балалардың білім алуына, шығармашылықпен айналысуына және қоғамдық өмірге араласуына қажетті жағдай жасаудың маңызын аңғартады.
Өйткені әр баланың дамуы үшін білім беру ұйымдарындағы қолдаумен қатар қоғамның түсіністігі мен әлеуметтік ортаның қолжетімділігі де қажет. Инклюзия ұғымы белгілі бір ерекшелігі бар балаларға ғана жағдай жасаумен шектелмейді. Оның негізгі мәні – әр баланың ортақ қоғамның толыққанды мүшесі ретінде дамуына мүмкіндік беру. Бұл білім беру мекемелерінде де, мәдени іс-шараларда да, күнделікті қарым-қатынаста да көрініс табуы керек. Балалар бір-бірімен араласу арқылы өзгенің ерекшелігін түсінуді, пікірін құрметтеуді және бірлесіп әрекет етуді үйренеді.
Осындай тәжірибе олардың бойында мейірімділік, жанашырлық, жауапкершілік пен өзара қолдау қасиеттерінің қалыптасуына ықпал етеді. Инклюзивті фестивальдердің маңызы да осында. Олар балаларға өз мүмкіндіктерін көрсетуге жағдай жасап қана қоймай, қоғамның көзқарасын өзгертуге де ықпал етеді. Өнер көрсетіп тұрған баланың қабілетіне назар аудару, оның еңбегін бағалау және жетістігіне ортақтасу – тең мүмкіндікті іс жүзінде жүзеге асырудың көрінісі.
Қолдау жүйесі – маңызды міндет. Елімізде ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға қолдау көрсету бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіліп келеді. Үкіметтің мәліметінше, Қазақстанда арнайы білім беру ұйымдарының желісі 539 мекемені қамтиды. Олардың қатарында 126 психологиялық-медициналық-педагогикалық консультация, 240 түзету кабинеті, 12 аутизм орталығы, 14 оңалту орталығы, 99 арнайы мектеп және 48 арнайы балабақша бар. Сол дерекке сәйкес, ерекше білім беру қажеттіліктері бар 213,7 мың бала арнайы психологиялық-педагогикалық қолдаумен қамтылған.
Ал жалпы білім беретін мектептерде инклюзивті ортада 96 мыңнан астам бала оқиды. Бұл мәліметтер балаларды қолдау жұмысының бірнеше бағытта жүргізілетінін көрсетеді. Бір жағынан, арнайы мамандардың көмегі қажет болса, екінші жағынан, жалпы білім беру ұйымдарында қолайлы орта қалыптастыру маңызды. Мұндай жүйеде педагогтермен қатар психологтар, арнайы педагогтер және басқа да мамандардың қызметі ерекше орын алады. Дегенмен қолдау – тек білім беру мекемелерінің міндеті емес. Баланың қоғамға бейімделуіне отбасы, достары, қоғамдық ұйымдар және мәдени мекемелер де ықпал етеді.
Отбасыға сенім, балаға мүмкіндік. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар баланы тәрбиелеп отырған отбасылар үшін қолайлы қоғамдық ортаның маңызы зор. Баланың күнделікті дамуы мен әлеуметтік ортаға араласуына жағдай жасау ата-анадан көп уақыт пен күшті талап етуі мүмкін. Сондықтан мұндай отбасылардың қоғамнан қолдау сезінуі, өздерін жалғыз сезінбеуі және балаларының жетістігін өзгелермен бөлісуі маңызды. Фестиваль ұйымдастырушылары да бастаманың әлеуметтік маңызын осы қырынан қарастырады. «Балалар Fest» ата-аналар мен балалардың басын қосып, отбасыларға ортақ мерекелік орта ұсынуға бағытталған.
Балалардың өнерін тамашалау, олардың жетістіктеріне қуану және жаңа таныстықтар орнату – қатысушылар үшін өз алдына маңызды тәжірибе. Мұндай кездесулер ата-аналарға да бір-бірімен пікір алмасуға мүмкіндік береді. Әр отбасының тәжірибесі әртүрлі болғанымен, балалардың бақытты болып, қабілеттерін еркін дамытуына жағдай жасау мақсаты ортақ. Сондықтан қоғамдық бастамалар арқылы қалыптасатын байланыстар өзара қолдауды күшейтуге ықпал етеді. Баланың жетістігі міндетті түрде үлкен марапатпен немесе жарыстағы жеңіспен өлшенбеуі керек.
Ортақ іске жұмылған қоғам. Фестивальге екі жүзден астам қонақ, оның ішінде елуге жуық бала қатысқан. Олардың қатарында мектеп оқушылары, үкіметтік емес ұйымдардың, әлеуметтік жобалар мен бизнес өкілдері, шығармашылық ұжымдар және еріктілер болды. Іс-шараны Қазақстандағы әйелдер күштері альянсының Астана қаласындағы өкілдігі елорданың Білім басқармасының қолдауымен ұйымдастырған. Әртүрлі сала өкілдерінің бір алаңда бас қосуы балаларға қолайлы орта қалыптастыруда қоғамның бірлескен әрекеті қажет екенін көрсетеді.
Фестиваль ұйымдастырушылары да әлеуметтік жауапкершілікті ұстанатын бизнес өкілдерін, кәсіпкерлерді, үкіметтік емес ұйымдар мен серіктес мекемелерді ынтымақтастыққа шақырды. Мұндай әріптестік инклюзивті бастамалардың ауқымын кеңейтіп, алдағы уақытта да балаларға арналған жаңа жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Балаларға арналған шаралардың сапасы олардың мазмұнына ғана емес, қолжетімділігіне де байланысты. Әр қатысушы өзін еркін сезініп, бағдарламаға белсенді араласа алатын жағдай қалыптастыру қажет.
Сондықтан ұйымдастырушылық жұмыста балалардың жеке қажеттіліктерін ескеру, қауіпсіздікке көңіл бөлу және ата-аналармен байланыс орнату маңызды. Инклюзивті бастамалардың тұрақты дамуы үшін қоғамның қызығушылығы мен қолдауы да қажет. Адамдар мұндай шараларға қатысып, олардың маңызын түсінген сайын, өзара құрмет пен тең мүмкіндік идеялары күнделікті өмірде кеңірек орныға түседі.
Жыл сайын жалғасатын игі бастама. «Балалар Fest» фестивалі екінші жыл қатарынан ұйымдастырылып отыр. Ұйымдастырушылар оны жыл сайын өткізілетін дәстүрлі шараға айналдырып, балалардың мәдени және қоғамдық өмірге араласуына мүмкіндік беретін тұрақты алаң қалыптастыруды жоспарлап отыр. Бұл бастама фестивальдің бір реттік мерекеден ұзақ мерзімді әлеуметтік жобаға айналуына негіз бола алады. Екі жыл қатарынан өткізілуі фестивальдің негізгі идеясын жалғастыруға мүмкіндік беріп отыр. Мұндай бастамалардың тұрақты ұйымдастырылуы балалардың шығармашылыққа қызығушылығын арттырып, олардың қоғамдық өмірге қатысуына қолайлы жағдай қалыптастырады.
Акниет ТУЫСХАН
